Od 1 września 2026 roku wchodzi nowa podstawa programowa dla przedszkoli. Wszystkie przedszkola, oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych i inne formy wychowania przedszkolnego w Polsce zaczynają pracować według nowej podstawy programowej. Rozporządzenie podpisane 11 marca 2026 roku przez minister edukacji Barbarę Nowacką (Dz.U. 2026 poz. 378) to część reformy „Kompas Jutra” i największa zmiana w edukacji przedszkolnej od niemal dekady. Dla nauczycieli oznacza nie tyle nową listę tematów, ile zmianę podejścia: mniej ekranów, więcej doświadczeń, więcej samodzielności dziecka i nowa rola nauczyciela jako organizatora środowiska, a nie podającego wiedzę. W tym artykule znajdziesz wszystkie kluczowe zmiany wyjaśnione prostym językiem, z konkretnymi przykładami tego, co zmienia się w codziennej pracy przedszkola.
Co, kiedy i na jakiej podstawie prawnej?
Nowa podstawa programowa wychowania przedszkolnego wchodzi w życie 1 września 2026 roku i obowiązuje od razu wszystkie placówki: przedszkola publiczne i niepubliczne, oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych oraz inne formy wychowania przedszkolnego. Nie ma okresu przejściowego dla przedszkoli, bo w przypadku wychowania przedszkolnego zmiana obejmuje wszystkie dzieci jednocześnie (w odróżnieniu od szkoły podstawowej, gdzie nowa podstawa wchodzi sukcesywnie, klasami I i IV).
Rozporządzenie podpisała minister edukacji Barbara Nowacka 11 marca 2026 roku. Opublikowane zostało w Dzienniku Ustaw 20 marca 2026 roku (Dz.U. 2026 poz. 378). Przygotowaniem merytorycznym zajął się Instytut Badań Edukacyjnych (IBE), który opracował założenia w oparciu o Profil absolwenta i absolwentki przedszkola i szkoły podstawowej. Reforma nosi nazwę „Reforma26. Kompas Jutra”. Pełna treść rozporządzenia i szczegóły zmian dostępne są na stronie Ministerstwa Edukacji Narodowej.
Dziewięć obszarów zamiast czterech
To jedna z najbardziej widocznych zmian w strukturze dokumentu. Dotychczasowa podstawa programowa opisywała osiągnięcia dziecka w czterech obszarach. Nowa podstawa wyodrębnia dziewięć, co daje nauczycielowi znacznie bardziej precyzyjne ramy do planowania i dokumentowania pracy:
Budowanie relacji z rówieśnikami i dorosłymi, współpraca w grupie, poczucie przynależności, tutoring rówieśniczy.
Poznawanie siebie, kierowanie sobą, rozpoznawanie i nazywanie emocji, rozwijanie samodzielności.
Wczesne rozbudzanie zainteresowania książką, kultura żywego słowa, bogacenie słownictwa, przygotowanie do nauki czytania.
Tworzenie konstrukcji z różnych materiałów, planowanie, eksperymentowanie z formą i przestrzenią, rozwijanie myślenia przestrzennego i sprawności manualnej.
Muzyka, taniec, śpiew, teatr, plastyka, wrażliwość estetyczna.
Nowość, która podkreśla znaczenie regeneracji, wyciszenia i dbania o dobrostan psychiczny dziecka.
Obserwacja przyrody, eksperymenty, badanie, wyciąganie wniosków, myślenie przyczynowo-skutkowe.
Liczenie, mierzenie, porównywanie, rozpoznawanie kształtów, orientacja przestrzenna, rozwiązywanie problemów.
Sprawność fizyczna, koordynacja, zabawy ruchowe, rozwój motoryki dużej, kształtowanie nawyków zdrowotnych.
Podział na dziewięć obszarów nie oznacza, że nauczyciel musi prowadzić dziewięć oddzielnych typów zajęć. Wychowanie przedszkolne zachowuje charakter zintegrowany. Jedno dobrze zaplanowane doświadczenie edukacyjne może jednocześnie rozwijać obszar matematyczny (liczenie elementów), konstruowania (budowanie z klocków), społeczny (współpraca w grupie) i osobisty (podejmowanie decyzji).
Kompetencje fundamentalne i przekrojowe
Nowa podstawa programowa wprowadza dwa ważne pojęcia, które porządkują cele edukacji przedszkolnej i tworzą most między przedszkolem a szkołą.
Kompetencje fundamentalne
To fundament, na którym opiera się cała dalsza nauka. Nowa podstawa wyodrębnia cztery kompetencje fundamentalne: językowe (bogacenie słownictwa, rozbudzanie czytelnictwa, kultura żywego słowa), matematyczne (liczenie, mierzenie, porównywanie, orientacja przestrzenna), cyfrowe (rozumienie technologii na poziomie adekwatnym do wieku, higiena cyfrowa) oraz ruchowe (sprawność fizyczna, koordynacja, motoryka mała i duża).
Kompetencje przekrojowe
Dotyczą umiejętności przydatnych w każdej sytuacji życiowej, nie tylko edukacyjnej. Nowa podstawa wymienia cztery: rozwiązywanie problemów, współpracę i dbanie o innych, myślenie krytyczne i kreatywne oraz dbanie o siebie i kierowanie sobą. To kompetencje, które do tej pory nie były tak wyraźnie nazwane w dokumencie, choć wielu nauczycieli i tak je rozwijało intuicyjnie.
Dla praktyki przedszkolnej kluczowe jest to, że zarówno kompetencje fundamentalne, jak i przekrojowe powinny być widoczne w planowaniu. Zamiast „Temat miesiąca: Jesień” nowa podstawa zachęca do myślenia w kategoriach: „W październiku rozwijamy kompetencje matematyczne i kreatywne myślenie poprzez eksperymenty przyrodnicze i budowanie z naturalnych materiałów”.
Sprawczość, czyli dziecko jako podmiot
Sprawczość to jedno z najczęściej powtarzanych słów w nowej podstawie programowej i jednocześnie pojęcie, które budzi najwięcej pytań wśród nauczycieli. Co ono oznacza w praktyce?
Sprawczość to zdolność dziecka do podejmowania autonomicznych działań, które mają pozytywny wpływ na nie samo i na otoczenie, oraz do brania za te działania odpowiedzialności. Nie chodzi o pozostawienie dziecka bez struktury. Chodzi o tworzenie sytuacji, w których dziecko może podejmować inicjatywę, współdecydować, próbować, poprawiać, obserwować, badać, dzielić się pomysłami i widzieć sens własnego działania.
Nowa podstawa podaje konkretne przykłady rozwijania sprawczości: podejmowanie decyzji w sprawach związanych z zabawą, udział w decyzjach dotyczących grupy, rozwiązywanie problemów życia codziennego, prowadzenie prostych obserwacji i eksperymentów, prezentowanie efektów swojej pracy innym.
W praktyce oznacza to, że 25 dzieci w grupie może wyjść z tych samych zajęć z 25 różnymi efektami, i to jest zgodne z celami podstawy. Jeden wzorcowy „produkt” zajęć (identyczne prace plastyczne na tablicy) ustępuje miejsca indywidualnym rozwiązaniom. Dla wielu nauczycieli to zmiana wymagająca przestawienia myślenia, ale jednocześnie dająca więcej swobody i mniej presji „odtwarzania wzoru”.
Doświadczenia edukacyjne, czyli praktyka zamiast teorii
To jedna z najbardziej konkretnych nowości w nowej podstawie. Doświadczenia edukacyjne to praktyczne aktywności, które dziecko powinno przeżyć w trakcie edukacji przedszkolnej. Nie są to tematy do omówienia na dywanie, lecz realne sytuacje, w których dziecko działa, buduje, tworzy, planuje i obserwuje skutki swoich działań.
Nowa podstawa dzieli doświadczenia na dwie grupy:
Co najmniej raz w roku szkolnym
Dziecko jest odbiorcą sztuki (słucha koncertu, ogląda przedstawienie teatralne, odwiedza muzeum), prowadzi i ilustruje obserwacje przyrody, wysiewa i uprawia rośliny (warzywa lub zioła), przygotowuje z grupą wspólne wyjście, uczestniczy w wydarzeniu promującym zdrowy styl życia, prezentuje innym swoją wiedzę lub efekty wspólnych działań (plakat, wystawa, kronika). Jeśli szukasz pomysłów na wydarzenia tematyczne w przedszkolu, zajrzyj do naszego kalendarza świąt nietypowych.
Co najmniej raz w trakcie edukacji przedszkolnej
Dziecko przez minimum 10 kolejnych dni tworzy z różnych materiałów (w tym z odzysku) własne zabawki zamiast zabawek tradycyjnych, przygotowuje makietę wybranej przestrzeni (np. najbliższej okolicy albo miasta przyszłości), planuje i podejmuje działanie na rzecz innych (np. młodszych dzieci lub osób starszych), planuje i robi w grupie zakupy w sklepie, odgrywa uzgodnioną z innymi dziećmi rolę w przygotowaniu i realizacji występu lub spotkania społeczności lokalnej.
To wyraźne przesunięcie akcentu: z „nauczyciel opowiada, dziecko słucha” na „dziecko doświadcza, a nauczyciel tworzy do tego warunki”. Doświadczenia edukacyjne mają charakter praktyczny, wzmacniają kompetencje fundamentalne i przekrojowe, rozwijają umiejętności komunikacyjne i uczą współpracy.
Obszar budowania i konstruowania w praktyce: nowa podstawa wyodrębnia budowanie i konstruowanie jako osobny obszar rozwoju dziecka. To oznacza, że strefa konstrukcyjna w sali przedszkolnej przestaje być „jedną z wielu zabawek”, a staje się narzędziem realizacji podstawy programowej. Klocki z systemem pinowym, takie jak Combo Wall, doskonale wpisują się w ten obszar: rozwijają myślenie przestrzenne, sprawność manualną, planowanie i współpracę w grupie. Budowanie makiety (jedno z obowiązkowych doświadczeń edukacyjnych) to naturalny scenariusz pracy z większymi klockami konstrukcyjnymi.
Higiena cyfrowa i ograniczenie ekranów
Nowa podstawa programowa wprowadza najbardziej jednoznaczne zapisy dotyczące ekranów, jakie kiedykolwiek pojawiły się w polskim dokumencie oświatowym dotyczącym przedszkoli. Kluczowe zasady:
Dzieci w przedszkolu nie korzystają indywidualnie i samodzielnie z urządzeń ekranowych (tabletów, telefonów, komputerów). Nauczyciel może używać narzędzi ekranowych wyłącznie do celów dydaktycznych, z priorytetem dla higieny cyfrowej. Bajka jako „wypełniacz czasu” to przeszłość. Technologia powinna pojawiać się jako narzędzie do konkretnych, wartościowych doświadczeń edukacyjnych, a nie jako sposób na zajęcie dzieci.
Jednocześnie podstawa podkreśla, że przedszkole przygotowuje dzieci do funkcjonowania w społeczeństwie cyfrowym. Nie chodzi o całkowite odcięcie od technologii, lecz o świadome, kontrolowane przez nauczyciela wprowadzanie elementów cyfrowych tam, gdzie mają sens edukacyjny. Dzieci nie są świadome zagrożeń, jakie niesie korzystanie z internetu i urządzeń ekranowych, dlatego odpowiedzialność za dawkowanie kontaktu z technologią spoczywa w pełni na dorosłych.
W praktyce oznacza to wzmocnienie roli aktywności analogowych: wspólnej zabawy, ruchu, budowania, eksperymentowania, kontaktu z przyrodą i kontaktu z żywym słowem (czytanie, opowiadanie, rozmowa). Wszystko to, co przedszkole i tak robiło najlepiej, teraz jest wyraźnie wpisane w dokument jako priorytet.
Nowa rola nauczyciela
Największa zmiana nie jest zmianą formalną. To zmiana podejścia. Nowa podstawa programowa stawia na uczenie przez doświadczenie i działanie. Nauczyciel przestaje być „podającym wiedzę” i staje się organizatorem środowiska edukacyjnego, który tworzy warunki do odkrywania.
W języku dokumentu: nauczyciel to uważny obserwator, który rozpoznaje potrzeby i zainteresowania dzieci, planuje sytuacje edukacyjne, a potem pozwala dzieciom samodzielnie działać, próbować i wyciągać wnioski. To nie znaczy, że nauczyciel nie uczy. Znaczy, że uczy inaczej: nie przez wykład na dywanie, lecz przez przygotowanie przestrzeni, materiałów i pytań, które prowokują dziecko do myślenia.
Dla dyrektora oznacza to konkretną zmianę w sposobie oceniania pracy nauczycieli: nie wymagajmy jednego „wzorcowego” wytworu z każdych zajęć. Wielu nauczycieli i tak pracuje w ten sposób od lat, stosując elementy metody Montessori, pedagogiki Reggio Emilia czy zabawy badawczej. Nowa podstawa po prostu czyni to podejście oficjalnym i wspieranym przez dokument państwowy.
Co się nie zmienia?
Nowa podstawa programowa nie jest rewolucją. Wiele elementów, które dobrze działały w dotychczasowym systemie, pozostaje bez zmian:
Wychowanie przedszkolne zachowuje charakter zintegrowany. Nie ma „przedmiotów” ani „lekcji”. Dzieci nadal uczą się przez zabawę, ruch, kontakt z przyrodą i ze sztuką. Nadal sadzą rośliny, uczą się wierszyków, liczą klocki, rysują, tańczą, śpiewają i poznają litery. Matematyka w działaniu, przygotowanie ręki do pisania, nauka czytania prostych wyrazów, spacery, ruch na świeżym powietrzu, kształtowanie nawyków higienicznych. To wszystko zostaje.
Zmiany dotyczą przede wszystkim sposobu myślenia o celach (kompetencje zamiast listy tematów), struktury dokumentu (9 obszarów zamiast 4), akcentów (sprawczość, doświadczenia, higiena cyfrowa) oraz roli nauczyciela (organizator środowiska, nie wykładowca). Nauczyciel, który dotychczas pracował uważnie i z szacunkiem do dziecka, może odkryć, że nowa podstawa po prostu nazywa to, co robił od lat.
Jak się przygotować?
Do wejścia nowej podstawy pozostało kilka tygodni (jeśli czytasz ten artykuł latem 2026). Oto konkretne kroki, które warto podjąć przed wrześniem:
Cały dokument (załącznik nr 1 do rozporządzenia Dz.U. 2026 poz. 378) liczy kilkanaście stron. Warto go przeczytać w całości, najlepiej z zespołem pedagogicznym, sekcja po sekcji. Szczegółowe omówienie zmian w poszczególnych przedmiotach znajdziesz na stronie wydawnictwa Nowa Era.
Program powinien być oparty na celach wynikających z dziewięciu obszarów, kompetencji fundamentalnych i przekrojowych. Sprawdź, czy wydawnictwo, z którego korzystasz, naprawdę dostosowało swój program do nowej podstawy. Rozliczani jesteście z realizacji podstawy programowej, nie z programu wydawnictwa.
Zamiast „Temat tygodnia: Jesień” planuj: „W tym tygodniu rozwijamy kompetencje matematyczne (liczenie, porównywanie) i kompetencje przekrojowe (współpraca) w kontekście doświadczeń przyrodniczych”. Przy każdym zaplanowanym działaniu zaznacz, który obszar i które kompetencje są rozwijane.
Nowa podstawa kładzie nacisk na doświadczenia, eksperymentowanie i konstruowanie. Upewnij się, że sala ma wyraźne strefy: konstrukcyjną (klocki, materiały do budowania), badawczą (przyrządy do eksperymentów, lupa, waga), artystyczną (farby, materiały plastyczne), czytelniczą (kącik z książkami) i strefę wyciszenia. Więcej o wyposażeniu sali znajdziesz w naszym artykule o pomocach dydaktycznych.
Przejrzyj listę obowiązkowych doświadczeń (raz w roku, raz w trakcie edukacji przedszkolnej) i wpisz je w roczny plan pracy. Wyjście do teatru w listopadzie, sadzenie roślin w marcu, tworzenie zabawek z odzysku w styczniu, makieta w maju. Rozkładając je z wyprzedzeniem, unikniesz pośpiechu pod koniec roku.
Nowa podstawa nie jest rewolucją. Jest uporządkowaniem i nazwaniem tego, co w dobrej edukacji przedszkolnej i tak się działo. Nie trzeba wyrzucać wszystkiego, co robiliście do tej pory. Trzeba to przejrzeć, dopasować nazewnictwo i w kilku miejscach przesunąć akcenty. To praca na lato, nie na jeden weekend.
Najczęstsze pytania
Kiedy dokładnie wchodzi nowa podstawa programowa dla przedszkoli?
1 września 2026 roku. Obowiązuje od razu wszystkie przedszkola, oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych i inne formy wychowania przedszkolnego. Nie ma okresu przejściowego.
Czy muszę zmienić program wychowania przedszkolnego?
Tak. Program powinien być dostosowany do nowej podstawy: uwzględniać dziewięć obszarów, kompetencje fundamentalne i przekrojowe, sprawczość i doświadczenia edukacyjne. Sprawdź, czy Twoje wydawnictwo zaktualizowało swój program. Jeśli nie, zaktualizuj go samodzielnie lub wybierz inny.
Czy bajka na tablecie jest nadal dozwolona?
Jako „wypełniacz czasu” nie. Nowa podstawa wprost mówi, że dzieci w przedszkolu nie korzystają indywidualnie i samodzielnie z urządzeń ekranowych. Nauczyciel może użyć ekranu wyłącznie do celów dydaktycznych, np. wyświetlić krótki film przyrodniczy podczas zajęć o zwierzętach, ale nie jako sposób na zajęcie dzieci.
Co to są doświadczenia edukacyjne?
To praktyczne aktywności, które dziecko powinno przeżyć w trakcie edukacji przedszkolnej. Przykłady: wyjście do teatru, sadzenie roślin, tworzenie zabawek z odzysku, przygotowanie makiety, zakupy w sklepie. Część z nich jest obowiązkowa raz w roku, część przynajmniej raz w trakcie całej edukacji przedszkolnej.
Czym różni się „sprawczość” od „samodzielności”?
Samodzielność to umiejętność wykonywania czynności bez pomocy dorosłego (ubieranie, jedzenie). Sprawczość to coś szerszego: zdolność do podejmowania inicjatywy, wpływania na sytuację, podejmowania decyzji i ponoszenia za nie odpowiedzialności. Dziecko sprawcze nie tylko samo się ubiera, ale też współdecyduje o tym, w co się bawi, planuje swoje działania i prezentuje ich efekty innym.
Czy nowa podstawa wpływa na wyposażenie sali?
Pośrednio tak. Wyodrębnienie obszaru „budowania i konstruowania” oraz wymóg doświadczeń edukacyjnych (np. tworzenie makiety) oznacza, że strefa konstrukcyjna w sali staje się ważniejsza niż dotychczas. Warto zadbać o różnorodne materiały do budowania: klocki, kartony, materiały z odzysku, elementy pozwalające na pracę grupową. Nowy nacisk na higienę cyfrową oznacza też, że warto inwestować w pomoce analogowe zamiast cyfrowych.
Gdzie znajdę pełny tekst nowej podstawy?
W Dzienniku Ustaw (Dz.U. 2026 poz. 378), załącznik nr 1 do rozporządzenia. Dokument jest dostępny bezpłatnie online na stronie dziennikustaw.gov.pl.
Podsumowanie
Nowa podstawa programowa dla przedszkoli 2026 nie jest rewolucją, ale jest wyraźnym przesunięciem akcentów. Dziewięć obszarów zamiast czterech daje nauczycielowi dokładniejszą mapę rozwoju dziecka. Kompetencje fundamentalne i przekrojowe porządkują cele edukacji. Sprawczość stawia dziecko w centrum procesu. Doświadczenia edukacyjne wymagają praktyki zamiast teorii. Higiena cyfrowa ogranicza ekrany na rzecz realnych doświadczeń.
Dla wielu nauczycieli nowa podstawa będzie potwierdzeniem tego, co robili od lat. Dla innych będzie impulsem do zmiany podejścia. W obu przypadkach warto przeczytać dokument spokojnie, zaktualizować program, zaplanować doświadczenia edukacyjne na cały rok i zaufać temu, co w edukacji przedszkolnej zawsze działało najlepiej: dziecko uczy się, gdy doświadcza, buduje, eksperymentuje i bawi się z innymi.
Więcej pomysłów na realizację nowej podstawy w praktyce znajdziesz w naszych artykułach o korzyściach z zabawy klockami, ćwiczeniach na koncentrację i scenariuszu Dnia Dziecka.